Đăng ngày: (08/01/2015 10:08:27)

Đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, đào tạo, hợp tác quốc tế và triển khai

Là một cơ sở nghiên cứu đặt tại thành phố có vai trò quan trọng trong chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước, Trung tâm hạt nhân Thành phố Hồ Chí Minh đã tiến hành các hoạt động khoa học, phát triển ứng dụng kỹ thuật hạt nhân và năng lượng nguyên tử vào các lĩnh vực ...

Là một cơ sở nghiên cứu đặt tại thành phố có vai trò quan trọng trong chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước, Trung tâm hạt nhân Thành phố Hồ Chí Minh đã  tiến hành các hoạt động khoa học, phát triển ứng dụng kỹ thuật hạt nhân và năng lượng nguyên tử vào các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân với chức năng và nhiệm vụ chính sau đây:

  • Nghiên cứu khoa học, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, triển khai dịch vụ trong lĩnh vực kỹ thuật hạt nhân và các kỹ thuật phi hạt nhân khác có liên quan.
  • Nghiên cứu và triển khai về an toàn bức xạ, về an toàn hạt nhân và môi trường.
  • Tham gia đào tạo, huấn luyện về an toàn bức xạ, về kiểm tra không phá hủy và các chuyên môn khác trong lĩnh vực kỹ thuật hạt nhân và năng lượng nguyên tử.
  • Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật hạt nhân và những vấn đề liên quan đến các lĩnh vực kinh tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
  • Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong công nghệ sinh học, nông nghiệp, y tế ..
  • Hỗ trợ kỹ thuật trong công tác quản lý Nhà nước về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân cho các cơ sở có sử dụng kỹ thuật hạt nhân. Tham gia nghiên cứu, quan trắc và bảo vệ môi trường. Trung tâm tiến hành các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và công nghệ như sau:
  • Thực hiện các nhiệm vụ KH&C cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp cơ sở, và đề tài khoa học cấp tỉnh.     
  •  Nhóm nghiên cứu ưu tiên: Trung tâm đã hình thành được 03 nhóm nghiên cứu ưu tiên sau: Nhóm nghiên cứu về Vật liệu và chất thải phóng xạ, Nhóm nghiên cứu về Thủy văn đồng vị, Nhóm nghiên cứu về Ứng dụng kỹ thuật bức xạ và hạt nhân tạo sản phẩm phục vụ sản xuất nông nghiệp xanh và thực phẩm chức năng.

a. Nghiên cứu khoa học vật liệu cho quả lý chất thải phóng xạ:

Hiện nay công việc kiểm tra, quản lý chất thải phóng xạ của một cơ sở hạt nhân đang là mối quan tâm hàng đầu trên cả hai phương diện: quản lý chất thải và bảo vệ an toàn. Việc nghiên cứu tính chất của một số vật liệu phục vụ cho việc khử nhiễm cũng như lưu giữ chất thải phóng xạ cũng đang được tiến hành. Để nghiên cứu cấu trúc mạng và tính chất của vật liệu các kỹ thuật phân tích như hủy po-si-tron,  phổ kế Mos-bau-er (Mosbauer), nhiễu xạ tia X (XRD), huỳnh quang tia X (XRF), kính hiển vi điện tử quét (SEM)…. đã được áp dụng

Trung tâm tiến hành nghiên cứu phát triển các kỹ thuật kiểm tra không phá hủy để xác định đặc trưng của chất thải phóng xạ bằng các kỹ thuật phổ kế gam-ma. Các phương pháp và những kỹ thuật khác nhau đã và đang được nghiên cứu, triển khai trong đó các phương pháp kiểm tra không phá hủy (NDA techniques) đóng một vai trò quan trọn. Trung tâm đã làm chủ được kỹ thuật phổ kế gam-ma trong việc kiểm tra chất thải phóng xạ đó là: phương pháp Quét Gamma Phân Đoạn (Segmented Gamma Scanning Technique-SGS) và Kỹ Thuật Dùng Hai Đề-tếc-tơ Đồng Nhất.

b. Nghiên cứu và ứng dụng trong lĩnh vực an toàn bức xạ và môi trường

Trung tâm là một trong các đơn vị đóng vai trò chủ chốt trong lĩnh vực quan trắc và nghiên cứu phóng xạ môi trường. Trong một thời gian dài Trung tâm đã tiến hành nghiên cứu để xây dựng bản đồ phông phóng xạ môi trường ở cấp quốc gia và cho các vùng, địa phương nhằm theo dõi biến động của phông phóng xạ môi trường ở một số địa điểm trong nước.

Trung tâm đã tiến hành nghiên cứu với một số lượng phong phú về chủng loại và đa dạng về đối tượng liên quan đến an toàn bức xạ và môi trường bao gồm:

- Nghiên cứu, đánh giá hàm lượng phóng xạ trong các mẫu lương thực, thực phẩm qua việc phân tích gamma, beta, alpha ...

- Nghiên cứu nền phông phóng xạ môi trường (đất, khí, cây cỏ...).

- Khảo sát các vùng dị thường phóng xạ tại một số địa phương trong nước ta.

- Nghiên cứu nhiễm bẩn các nguyên tố nặng và độc hại tại các khu công nghiệp và các biện pháp khắc phục.

- Nghiên cứu hàm lượng phóng xạ tự nhiên trong các loại vật liệu xây dựng.

c. Nghiên cứu và ứng dụng trong lĩnh vực thủy văn đồng vị

Phương pháp đồng vị thủy văn là một trong những phương pháp tiên tiến trong nghiên cứu nguồn nước và môi trường nước. Do nghiên cứu nước bằng chính các đồng vị của các nguyên tố cấu thành của nước, nên phương pháp này có độ tin cậy cao nhất, thời gian nghiên cứu ngắn hơn nhiều so với các phương pháp truyền thống khác. Cho tới nay, trong một số trường hợp, phương pháp đồng vị thủy văn vẫn là phương pháp duy nhất, không thể thay thế trong nghiên cứu nguồn nước và môi trường nước.  Hoạt động của Trung tâm bao gồm:

  • Xây dựng được cơ sở dữ liệu đồng vị thủy văn của nước ngầm đồng bằng sông Cửu Long. Đây là những số liệu cơ bản để có thể giải đoán về nguồn gốc thành tạo của nước ngầm, sự vận động của nước ngầm trong khu vực, góp phần giải quyết một số vấn đề cấp bách về nước ngầm tại thành phố Hồ Chí Minh, một địa bàn trọng điểm khu vực phía Nam: đó là sự sụt giảm mực nước tĩnh trong các tầng nước ngầm, nhiễm mặn, nhiễm arsen, hợp chất nitơ là một số vấn đề nóng trong khai thác và quản lý nước ngầm tại TP. Hồ Chí Minh.
  • Tham gia có hiệu quả các dự án hợp tác vùng Châu Á – Thái Bình Dương liên tục từ năm 1996 tới nay góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong việc ứng dụng đồng vị thủy văn lĩnh vực nguồn nước và môi trường nước.
  • Thực hiện công tác đào tạo cho các cán bộ trong và ngoài nước với sự hợp tác của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thông qua các lớp huấn luyện, tham quan khoa học, trao đổi nghiên cứu.

d. Nghiên cứu và triển khai áp dụng trong lĩnh vực sinh học, nông nghiệp

Trung tâm có chức năng nhiệm vụ chủ yếu là nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong sinh học và nông nghiệp. Với lực lượng cán bộ có nhiều kinh nghiệm, Trung tâm đã có nhiều hoạt động nghiên cứu cơ bản và có nghiều sâu trong lĩnh vực ứng dụng các đồng vị đánh dấu như P-32, N-15, v.v. trong nghiên cứu hấp thu và chuyển hóa phân bón của thực vật trong hệ đất-phân-cây trồng.

Trung tâm cũng đã có các chương trình hợp tác trong nước với Viện Khoa học Nông nghiệp Miền Nam, Viện Di truyền Nông nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm, Sở Nông nghiệp tỉnh Sóc Trăng, v.v. và hợp tác quốc tế với IAEA và FNCA trong hướng nghiên cứu  đột biến chọn tạo giống cây trồng bằng phương pháp chiếu xạ và sinh học phân tử. Các kết quả đạt được trong lĩnh vực này là rất đáng ghi nhận. Trung tâm hạt nhân thành phố Hồ Chí Minh cùng với Viện Khoa học nông nghiệp Miền Nam đã được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế trao giải thưởng về thành tựu trong lĩnh vực đột biến tạo giống.

e. Hợp tác quốc tế

Nhận thức vai trò quan trọng của hợp tác quốc tế, Trung tâm đã hết sức chú trọng tham gia hợp tác nghiên cứu quốc tế. Trung tâm đã hợp tác có hiệu quả với các trung tâm nghiên cứu quốc tế như: Trung tâm Nghiên cứu Vật lý WIGNER (WIGNER Research Centre for Physics- MTA) của Viện Hàn lâm  Khoa học Hungary và Phòng thí nghiệm Tổng hợp Vật liệu mới – Viện Ruderboskovic (Coroatia), Viện Nghiên cứu về Năng lượng và Khí hậu, Cộng hòa Liên bang Đức (Institute of Energy and Climate Research, Forschungszentrum Jülich), tham gia chương trình hợp tác song phương với Nhật Bản về công nghệ bức xạ.Trong 5 năm gần đây Trung tâm đã tham thực hiện 8 dựa án với IAEA (RAS và VIE).

f. Đào tạo và huấn luyện

Nhận thức được vai trò của yếu tố con người trong việc nâng cao trình độ khoa học công nghệ nói chung và đặc biệt trong lĩnh vực năng lương nguyên tử nói riêng, Trung tâm đã và đang chú trọng đến việc đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học, nhất là các cán bộ trẻ.  Một số cán bộ trẻ đã thể hiện được năng lực của mình thông qua các kết quả nghiên cứu được công bố trên các tạp chí quốc tế.

Các cán bộ của Trung tâm tham gia giảng dạy, đào tạo đại học và sau đại học cho nhiều trường đại học như Đại học Nông lâm, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Sư phạm ở thành phố Hồ Chí Minh. Hàng trăm luận văn tiến sỹ, cao học và đại học đã được hướng dẫn và thực hiện tại Trung tâm.

g. Các dịch vụ triển khai

Bên cạnh công tác nghiên cứu, để hỗ trợ kỹ thuật trong quản lý nhà nước, triển khai ứng dụng khoa học và công nghệ hạt nhân đáp ứng các yêu cầu phục vụ sản xuất, dịch vụ và thương mại Trung tâm đẩy mạnh trên các mặt sau đây:

- Phân tích các loại mẫu đất, đá, nước, dầu thô, thực vật, lương thực, thực phẩm, v.v... phục vụ nhu cầu của các ngành địa chất, dầu khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường. Trung tâm đã thực hiện các hợp đồng phân tích cấu trúc vật liệu, thành phần và hoạt độ phóng xạ trong các mẫu thủy hải sản, thực phẩm, gạo v.v…để phục vụ việc xuất khẩu.

- Hỗ trợ về mặt kỹ thuật trong quá trình thiết lập các cơ sở bức xạ trong y tế và công nghiệp. Hiệu quả của dịch vụ này là tăng cường công tác an toàn bức xạ cho các cơ sở, góp phần theo dõi và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

- Tư vấn thiết kế các cơ sở bức xạ như khoa y học hạt nhân, trung tâm xạ trị, các khu chẩn đoán và điều trị bằng tia bức xạ ... nhằm đảm bảo tối ưu về mặt an toàn bức xạ.

- Thực hiện đánh giá an toàn bức xạ cho các cơ sở bức xạ.

- Tổ chức các lớp đào tạo về an toàn bức xạ (dưới sự uỷ quyền của Bộ Khoa học và Công nghệ).

- Xây dựng phần mềm về quản lý an toàn bức xạ (phần mềm thiết kế, tính toán hoạt độ trong bể chứa thải phóng xạ, phần mềm tính hoạt độ nguồn…)

- Hỗ trợ các đơn vị bức xạ trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận triển khai hiệu quả công tác ứng dụng kỹ thuật hạt nhân cũng như trong công tác đảm bảo an toàn bức xạ cho việc quản lý và sử dụng các nguồn bức xạ.

- Kết hợp tích cực với các đơn vị chức năng ở Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam trong việc thu gom các nguồn phóng xạ vô chủ, cũng như giải quyết một số sự cố bức xạ trên địa bàn, đảm bảo an toàn bức xạ cho dân sinh và môi trường.

- Dịch vụ đo liều cá nhân cho các nhân viên bức xạ ngày càng mở rộng phạm vi phục vụ cả về số lượng người và cơ sở bức xạ được phục vụ. Tính đến cuối năm 2013, ngoài khoảng 50 nhân viên bức xạ làm việc trong Trung tâm, Trung tâm đang làm dịch vụ cho khoảng 700 nhân viên bức xạ của 260 cơ sở bức xạ.

- Dịch vụ phân tích các loại mẫu đất, đá, nước, dầu thô, thực vật, lương thực, thực phẩm, v.v... phục vụ nhu cầu của các ngành địa chất, dầu khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học vẫn được duy trì tương đối ổn định và có xu hướng tăng thêm nhu cầu. Trong giai đoạn 2009-2013 đã phân tích khoảng 8.000 mẫu các loại. Nhờ có các hệ máy gam-ma phông thấp, huỳnh quang tia X, nhiễu xạ tia X v.v…Trung tâm đã thực hiện các hợp đồng phân tích cấu trúc vật liệu, thành phần và hoạt độ phóng xạ trong các mẫu thủy hải sản, thực phẩm, gạo v.v…để phục vụ việc xuất khẩu.

- Hỗ trợ về mặt kỹ thuật trong quá trình thiết lập các cơ sở bức xạ trong y tế và công nghiệp bao gồm tư vấn thiết kế, cung cấp một số thiết bị, khảo sát đánh giá an toàn bức xạ. Làm dịch vụ kiểm soát an toàn bức xạ khu vực cho các cơ sở bức xạ, chuẩn các thiết bị đo đạc bức xạ, máy chụp X-quang và các máy gam-ma ca-me-ra trong y tế. Hiệu quả của dịch vụ này là tăng cường công tác an toàn bức xạ cho các cơ sở, góp phần theo dõi và bảo vệ sức khỏe cộng đồng; giúp cho các cơ sở bức xạ của ngành Y tế thực hiện Pháp lệnh An toàn và kiểm soát bức xạ hiện hành và Luật Năng lượng Nguyên tử trong thời gian tới.

- Ứng dụng các kỹ thuật không phá hủy để kiểm định các công trình xây dựng, các nhà máy, tàu thuyền và thiết bị công nghiệp. Trong giai đoạn 2009-2013 hơn 30 công trình xây dựng, nhà máy và khoảng 1500 cơ cấu, thiết bị đã được Trung tâm kiểm định. Trung tâm đã và đang phát huy vai trò của một đơn vị đầu tiên ứng dụng các kỹ thuật không phá hủy ở nước ta.

- Đào tạo về kỹ thuật không phá hủy (NDT) bậc I và II. Trên 200 người đã được học tập tại Trung tâm trong các năm gần đây.

  • Trong 4 năm qua Trung tâm đã công bố 14 bài trên các tạp chí quốc tế có chỉ số ISI-SCI, Scopus, 10 bài trên các hội nghị quốc tế, và khoảng 40 bài trên các tạp chí và hội nghị khoa học trong nước.

Lê Hữu Lợi

(Theo công văn số 171 /TTHN-KH ngày 15/10/2014 của Trung tâm Hạt nhân Thành phố Hồ Chí Minh)

Đối Tác